Diinta saxda ahi waa diin nabadeed, waana Diin naxariiseed, waxaana markaati iyo tusaale u ah waxyaaba far badan oo ay ugu horeyso:

1 – salaanta islaamka ee ah {السلام عليكم ورحمة الله وبركاته} micneheedana waad wada ogtihiin oo waa{Nabad iyo Naxariis Allaha ku siiyo} Salaantii cid waliba loogu talagalay in lagu salaamo, ayaa Nabad iyo Naxariis ah.

2 – Allaah {سبحانه وتعالي}waxa uu leeyahay 99 magac, waxaana uu u doortay in Bisinka la raaciyo, labadaan magac ee ah {الرحمن الرحيم} labadaas ayaa bisinka oo wax kasta oo wanaagsan lagu bilaabo lagu daray, labaduna waa {naxariis badane} mrka waxa ay ku tusaysaa in naxariistu Diinta Tiir u tahay.

Ala {سبحانه وتعالي } waxa uu Suurada {Al-acraaf} Aayada {156} ku yiri{ورحمتي وسعت كل شىء}oo macnaheedu yahay [naxariistaydu ayadaa wax waliba ka balaaran] Marka Naxariistu Diinta Islaamka ayadaa Saldhig u ah, hadii si sax ah loo fahmo, oo aysan qalooc-qalooc kuu gelin.

3 – Suuradda la yiraahdo {النساء } Aayada{29} waxaa Allaah {سبحانه وتعالي }uu ku yiri asagoo annaga nala hadlaya {ولاتقتلوا أنفسكم ان الله كان بكم رحيما} oo micnaheedu yahay {ha is layna, Alla waa mid idiin naxariistee}. Marka u fiirso, naftiina badbaadsha ayaa nala leeyahay.

4 – Rasuulkeenna {عليه الصلاة والسلام}waxaa Allaah {سبحانه وتعالي} ku magacaabay {بالمؤمنين رؤوف رحيم}waa Aayada {128}ee Suurada {التوبة} macneheedu waa {Rasuulku waa mid muuminiinta u turid-badan, una naxariis badan}.

5 – Allaah {سبحانه وتعالي}waxa uu Suurada {الأنبياء} Aayada{107} ku yiri asagoo lahadlaya Rasuulka{وماأرسلناكالارحمة للعالمين} oo macnaheedu yahay: {waxa aan kuu soo dirnay oo kaliya, in aad Aduunka naxariis u tahay}.

6- Allaah {سبحانه وتعالي} waxa uu Suuradda {أل عمران}Aayada {159} ku yiri {فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك } oo micnaheedu yahay {naxariis Ala ku siiyay darteed ayaad dadka ugu debacsanaatay, markaas ayay ku jeclaadeen oo ay ku raaceen, ee hadii aad ahaan lahayd mid Qallafsan oo qalbi-dhagax ah way kaa kala yaaci lahaayeen.}

Marka u fiirso waxa lagu raacay Rasuulka waxa ay ahaayeen {Naxariis iyo Debacsanaan} ee ma aha sida wadaada fara badan, oo ama aqoonta diintu ku yartahay, amaba fahamkeedu ku qaloocday ay wax ku raadinayaan. Waxa ay la tahay in Xabad sanka dadka laga geliyo xal ku iman karo!

7 – Rasuulkeenna {عليه الصلاة والسلام} markii uu magaalada Makka qabsaday ee uu gacanta ku dhigay Gaaladii waaweyneed ee isaga ka soo cayrisay, Muslimiintana baabi’isay, waxaa dhacay wax aan la filayn. Rasuulku wuu sii daayay,
waxana uu ku yiri {اذهبوا فأنتم الطلقاء} {iska socda xur baad tihiine} Bal fiiri heerka Naxariiseed ee Rasuulkeenii {عليه الصلاة والسلام } uu gaaray.

8 – Waxaa xusid mudan in Rasuulku dagaalkaan Maka uu u galay, in uu daafaco, isbahaysi uu rag Gaala ah la lahaa, oo Gaala kale ku soo duuleen.

9 – Rasuulkeenna{عليه الصلاة والسلام} markii Makka laga eryay, ee uu magaalada Daa’if aaday, si uu garab uga helo, ee Reer Daaa’if ayaguna xumeeyeen kuna kacsheen wax-magaradkii ee la dhagxeeyay ee dhiiga laga daadiyay, ee asagoo xaaladaa ku jira ee go’doonsan loo soo diray Malaga qaabilsan Buuraha, ee Malagii ku yiri: ma ku rogaa buuraha? Rasuulkeena waxa uu yiri{اللهم اهد قومي فانهم لايعلمون}{Allaw dadkayga soo hanuuni, waxba lama socdaane }. Wuu diiday in la halaago, weliba wuu u sii ducaynayaa.

10 – Rasuulku markii uu Daa’if ka soo noqday ee uu Maka ku soo noqon lahaa, waa loo diiday in uu ku soo noqdo, waxaa megen gelya siiyay nin Gaal ah oo reer Maka ahaa, oo isugu yeeray reer Maka una sheegay in aan cid la hadli kartaa jirin. Rasuulkuna markii uu Maka qabsaday ninkaa abaalka uu u hayo ayuu sheegay. Marka arrintu waa wada noolaasho, ee cadaawa joogta ah ma jirto.

11 – Rasuulku dagaalkii Xunayn markii uu dhamaaday, waxa uu 300 oo geel ah siiyay nin Gaal ahaa, laakin madaxda gaalada ka mid ahaa, oo la yiraahdo Safwaan Ibni Umaya. Waxaa arintaa ka carooday Ansaar, laakin Rasuulku waxa uu si degan oo naxariis leh ugu sheegay in uu ula jeeday in Safwaan iyo inta raacsan ay soo Muslimaan si Naar looga badbaadiyo. Marka u fiirso Naxariista Rasuulka iyo inta uu ku dadaalayay in uu dadka ka badbaadiyo Cadaabta.

12 – Rasuulku markii uu ka qaxayay {haajirayay} Maka ee uu u qaxayay Madiina, safarkaasi waxa uu ahaa kii ugu adkaa, ee uu weligii galo. Waxaa loo raadinayay si aan caadi ahayn, waxaana loo balan qaaday 100 geel ah cidii war ka keenta. Safarkaa isaga ah waxa uu isku aaminay oo uu mas’uul uga dhigay in uu fuliyo, Macalina ka noqdo nin aan Muslim ahayn, ninkaasina hawsha, waxa uu u fuliyay sidii ugu haboonayd. Marka u fiirso Rasuulku cid walba xariir wanaagsan ayuu la lahaa.

13 – Rasuulku markii uu arkay in Saxaabadiisii aynan Maka ku noolaan karin, dhibaatooyinka lagu haayo darteed, waxa uu u diray in ay {Al-najaashi} oo aan Muslim ahayn megen galaan, laakin Rasuulku uu cadeeyay in uu Cadaalad yahay, cadaaladaana muhiim ah. Culimada Islaamku waxa ay cadeeyeen in Dawlad Gaala maamusho, laakin Cadaalad ahi, ay muda dheer jiri karto, laakin Dawlad Muslim maamulo, oo Cadaalad la’an ahi muda dheer aysan jiri karin. Sababtoo ah Cadaalada ayaa saldhig u ah wax walba oo horumar Aduun iyo Aakhiro.

14 – Markii Rasuulkeennu {عليه الصلاة والسلام}uu Madiina yimid, waxaa ka xumaaday imaashihiisa nin la yiraahdo C/laahi Ibnu Ubay Al-salool oo isga loo caleema saarayay in uu noqdo hoggaan cusub. Ninkaasi – oo Islaamnima aan jirin sheegan jiray – waxa uu hogaan u noqday dadkii Rasuulka iyo hawshiisa colaadda u hayay, waxana uu isbahaysi qarsoodi ah la lahaa cid kasta ee Rasuulka iyo diinta Islaamka la dagaashan.

Rasuulkunawuu ogaa arinkaas, wuuna u adkaysanayay muda 13 sana ah oo uu Rasuulku Madiina joogay. Waxaana dhawr jeer la isku dayay in Rasuulka laga dhaadhiciyo in uu ninkaa dilo, laakin rasuulku waxa uu ku jawaabayay mar waliba {ma waxaad doonaysaan in lagu sheekaysto Muxammad Asxaabtiisa ayuu dilayaa} ileen ninkaan waxaa aduunka kale looga yaqaan in uu Muslim yahaye.

15 – Rasuulkeenna{عليه الصلاة والسلام}waxaa caada u ahyd in uu qofka waxa uu si muuqata u samaynayo loo tix-geliyo, oo aan la dhihin daacad kama aha, wax caada u ahayd in uu yiraahdo qalbigiisa miyaad baarteen adinku. Marka in la qodqodo oo la dabagalo, ma jeclayn, asagoo og in qofku xumaan qarsanayo ayuu ka indha laaban jiray.

16 – Rasuulku {عليه الصلاة والسلام}waxa uu cafiyay nin Saxaabada ka mid ahaa oo la dhihi jiray Xaadib Ibnu Baltaca, oo si qarsoodi ah isugu dayay in uu sheego duulaankii uu Rasuulku Makka ku qaadi lahaa, ninkaasi warqad ayuu u qoray Gaaladii Makka, kadibna Naag ayuu u dhiibay, markii la ogaaday arinkaasna, Rag waaweyn oo Saxaabada ka mid ahaa, oo uu Sayid Cumar ugu horeeyay ayaa waxa ay Rasuulaka ka codsadeen in ninkaa qoorta laga jaro, laakin Saxaabigii waxa uu Rasuulka ka codsaday in aan lagu degdegin oo la siiyo fursad uu ku sharaxo waxa uu ula jeeday arinkaas, markii uu cadeeyay in aanu xumaan ula jeedin ee Rasuulkuna ku qancay isdaaficiisa, Rasuulku waxa uu yiri Xaadib dagaalkii Beder ayuu ka qaybgalay, ee maxaad ka ogtihiin xaalkiisa, in xag Ala looga dhaafay waxa uu samaynayo?. Waana la cafiyay.

17 – Rasuulku{عليه الصلاة والسلام} waxa uu cafiyay nin u yimid in uu asaga dilo, oo Seef u qaatay asagoo jiifa Rasuulku, Seeftii ayaa ninkii ka dhacday! {waa awood Ala}kadibna Rasuulku Seeftii ayuu qaatay oo ninkii ayuu tusiyay in uu dili karo, markii ninkii iska cabaadayna Rasuulku wuu iska cafiyay. Hada waa ninkii dili lahaa ee u fiirso.

18 – Rasuulku {عليه الصلاة والسلام}waxa uu dhintay ayadoo Jaakadiisii Dagaalka uu Rahan u haysto nin Yahuudi ah, oo Madiina deganaa, oo Rasuulku ka qaatay Dayn. Taasina waxa ay si cad u muujinaysaa in aan Bina aadamku Muslim iyo Gaal aanu kala maarmin, oo wada noolaashihiisu ay muhiim tahay, ee waxaa joogay Muslimiin fara badan oo dhaqaala haystay oo uu Rasuulku daynta ka qaadan karay, hadii uu doono.

Hadii aan isku dayno in aan sii wadno diinteenna Naxariisteeda iyo Nabad-jacaylkeeda, wax aan wada sheegi karno waa ka badanyihiin, laakin intani waa tusaale uun.

Hadii aan 3 – Xadiith uun aan fahmi lahayn dhiiga Muslimka daadintiisa uma tartaneen! waa: {المسلم من سلم المسلمون من لسانه ويده}{Muslim waa qofkii Muslimiintu afkiisa iyo gacantiisa ka nabad galaan} aad ayuu u koobanayahay, laakin waxba kama tegin, waa daawo, hadii aan fahmi lahayn.

Kan kale waa kii uu ku dardaarmay Rasuulku Xajkiisii lagu magacaabay Xajkii sagootinta, waxana uu yiri {فإن دماءكم وأموالكم وأعراضكم عليكم حرام كحرمة يومكم هذا، في شهركم هذا، في بلدكم هذا، ألا هل بلغت؟}
{لا ترجعوا بعدي كفارا يضرب بعضكم رقاب بعض }

Rasuulku markii uu u sheegay Saxaabada sida ay u wayntahay maalinta la joogo, goobta lajoogo iyo magaalada, ayuu ku yiri{dhiigiina in aad daadisaan, maalkiina in aad kala dhacdaan, sharaftiinana inaad ku xad-gudubtaan waa idinka xaaraam sida ay hadda goobtaan aad joogtaan oo Makka ah ay xaaraan idiinkaga tahay, war hooy! iga dib ha noqona gaalo qoorta iska jaraysa}
Kan sedaxaadna wa:
{والذي نفسي بيده لقتل مؤمن أعظم عند الله من زوال الدنيا }

{Alaha naftaydu gacantiisa ku jirto ayaan ku dhaartaye: in dhiig Mu’min la daadiyo, waxaa Ala agtiisa ka fudud in Aduunyada oo dhan la waayo}

Fiira gaar ah: Axaadiithta aan soo sheegay dhamaanteed waa Axaadiith sugan oo aan wax {daciif ah lahayn}. Cidii mugdi uga jirana way baari kartaa.

Intaasi waa tusaale, laakin cidii u baahan faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan sida loo xaaraantimeeyay Dhiiga Muslimka, ha fiiriso Aayadaha {92 – 93} ee Suuradaa {Al-nisaa’a}, sidoo kale Aayadaha {27 ilaa 39} ee Suurada {Al-maa’ida}, sidoo kale Aayadaha {68 – 69}ee Suurada {Al-furqaan}, sidoo kale Aayadaha {24-25} ee Suurada {Al-fatx}, sidoo kale Aayadaha {6 ilaa 13}ee Suurada {Al-xujuraat}.

Qur’aanka waxa aan u doortayna waxa waaye, Soomaalida iinta badan waxaa u sahlan in ay wax ka baaraan Qur’aanka, laakin Axaadiithta waxaa dhici karta in aysan sahal ku heli karin, ee waxaa jira boqolaal Xadiith, oo si kulul u diidan, in qof aan waxba galabsan Muslim iyo Gaal, amaba noole kale intaba, in aan wax la yeeli karin. Dil iska daaye, in hub xagiisa loo jeediyo ayaa Xaaraam ah, waasa hadii aan caqligeedii iyo cilmigeedii aan leenahay.

.
Intaa aan uga gudubno Diinta Saxda ah.

Bal aan fiirino Diinta la Sumeeyay ee Umada badan ku halaagsameen.

Allaah { سبحانه وتعالي } waxa uu Suurada {Ibraahiim} Aayadaha {28-29} ku yiri